Onbevlekte ontvangenis

André BretonPaul Éluard

paperback/ gebrocheerd: € 16.50

ISBN: 978-90-8684-053-3, 112 blz., December 2010
Formaat: 20.0 (h) x 12.0 (b) x 0.6 (d) cm. Gewicht: 142 gram.

Uitgever: Uitgeverij IJzer

trefwoorden: surrealisme schizofrenie prozagedichten Outsiderkunst

beschrijving

L’Immaculée Conception (Onbevlekte Ontvangenis), oorspronkelijk verschenen in 1930, is een van de hoogtepunten uit de Franse surrealistische literatuur. Met de methode van het automatische schrijven betreden de dichters André Breton en Paul Éluard in Onbevlekte Ontvangenis met behulp van simulaties de wereld van de geesteszieken om aan te tonen hoeveel poëzie ook daar te vinden is. De titel is een verwijzing naar het gelijknamige dogma in de Rooms Katholieke Kerk maar suggereert vooral “poëzie zonder smetten van de rede”.
Kern van Onbevlekte Ontvangenis vormt het tweede deel, Bezetenen. In vijf prozagedichten brengen de dichters vijf psychiatrische ziektebeelden tot leven. In het hoofdstuk erna, Bemiddelingen, schilderen zij een wereld onderhevig aan de wetten van de gewoonte en de logica met voorbeelden van situaties waarin de mens de beslotenheid in zichzelf, die de waanzin inhoudt, doorbreekt.
Het eerste deel verbeeldt de verschillende levensfasen van de mens: de conceptie, het leven in de baarmoeder, geboorte, leven en dood. Daarbij laten de dichters zich inspireren door de ideeën van Otto Rank, de eerste psychoanalyticus die niet, zoals Freud, de oedipale ontwikkelingsperiode maar de vroegste ontwikkeling een centrale plaats geeft in zijn psychotherapie. Het laatste hoofdstuk biedt in aforistische vorm aanbevelingen voor een surrealistische wijze van leven.
Het surrealisme als stroming in literatuur en kunst wordt gekenmerkt door het besef dat er buiten (boven of onder) de algemeen aanvaarde werkelijkheid een andere werkelijkheid schuilgaat die wij met ongewone middelen (de droom, de humor, het psychisch automatisme of andere geestverruimende middelen) moeten benaderen.
Onbevlekte ontvangenis is een pleidooi voor 'Outsider Kunst', in het bijzonder de kunst van psychiatrische patiënten. Deze kunst brengt ons in contact met een wereld die gesloten blijft voor de door de logica gestuurde rede. Plato al twijfelde er niet aan dat kunst en waanzin een bijzondere verhouding met elkaar hebben. In Phaedrus laat hij Socrates zeggen: “Wie zich zonder waanzin voor de poorten der dichtkunst aanbiedt blijft een knoeier”. En wat Socrates hier over de dichtkunst zegt gaat op voor de kunst in het algemeen. Waanzin en kunst hebben een bijzondere verhouding met elkaar. Kunst ontstaat daar waar ook de waanzin vrije toegang heeft. Kunst overstijgt de dagelijkse realiteit, brengt ons in contact met hogere waarheden of, om met Plato te spreken, met het rijk der onveranderlijke ideeën.

Theo Festen vertaalde eerder gedichten van Paul Éluard (Wereld met Ogen van Sneeuw, Athenaeum Polak & Van Gennep, Amsterdam, 1998) en van Jean Cocteau (Gedichten, Athenaeum Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2003).

  1. Leg in mijn winkelwwagen!

Meer boekennieuws op Facebook.